هپاتیتE

تهیه و ترجمه: خلیل شهریاری- مهرنگار آزوغ

منبع: 19 September 2018، World Health Organization

هپاتیت E بیماری کبدی ناشی از ویروس هپاتیت (HEV) است. این ویروس کوچک، تک رشته ای با ژنوم ریبونوکلئیک اسید (RNA)، دارای حداقل 4 ژنوتیپ مختلف (1، 2، 3 و 4) می باشد. ژنوتیپ 1 و 2 تنها در انسان یافت می شود. ویروس های ژنوتیپ 3 و 4 در چندین حیوان (از جمله خوک، گربه های وحشی و گوزن) بدون ایجاد بیماری یافت می شود و گاهی اوقات انسان را آلوده می کنند.

این ویروس در مدفوع افراد آلوده یافت می شود و از طریق دستگاه گوارش وارد بدن انسان می شود. ویروس این بیماری عمدتا از طریق آب آشامیدنی آلوده منتقل می شود. معمولا عفونت خود محدود شونده است و در عرض 2 تا 6 هفته خودبخود از بین می رود.

گاهی اوقات بیماری جدی به نام hepatitis fulminant (نارسایی حاد کبدی) ایجاد می شود و 1% از افراد مبتلا به این بیماری می میرند.

توزیع جغرافیایی: عفونت هپاتیت E در سراسر جهان یافت می شود. دو الگوی متفاوت در مورد این بیماری موجود است:

1. مناطق فقیر با منابع آب آلوده
2. مناطق دارای آب آشامیدنی سالم

بیماری در کشورهای دارای منابع و دسترسی محدود به خدمات بهداشتی و آب های بهداشتی ضروری، رایج است. در این مناطق، بیماری بصورت شیوع بیماری یا بصورت تک گیر رخ می دهد.

شیوع معمولا به دنبال دوره های آلودگی آب آشامیدنی با مدفوع رخ می دهد و ممکن است چند صد تا چند هزار نفر را تحت تاثیر قرار دهد. به نظر می رسد موارد تک گیر (sporadic) مربوط به آلودگی آب یا غذا، حتی در مقیاس کوچکتر رخ دهد. موارد در این مناطق عمدتا توسط عفونت با ژنوتیپ1 ویروس و بسیار کمتر از طریق ژنوتیپ 2 ویروس ایجاد می شود.

در مناطقی با بهداشت و تامین آب بهتر ، بروز بیماری هپاتیت E بصورت پراکنده و گاه به گاه می باشد . اکثر این موارد توسط ژنوتیپ 3 ویروس ایجاد می شود و از طریق عفونت با ویروس ناشی از حیوانات ایجاد می شود ، معمولا از طریق خوردن گوشت حیوانات (از جمله کبد حیوانی) به دست آمده و ارتباطی با آلودگی آب و دیگر مواد غذایی ندارد .

انتقال: ویروس هپاتیت E بطور عمده از راه مدفوعی دهانی، بوسیله آلودگی آب آشامیدنی با مدفوع منتقل می شود. عوامل خطر ابتلا به هپاتیت E مربوط به بهداشت و درمان ضعیف باعث می شود ویروس موجود در مدفوع افراد آلوده به آب آشامیدنی منتقل می شود.

راه های دیگری نیز برای انتقال شناسایی شده اند، اما به نظر می رسد که تعداد بسیار کمی از موارد بالینی را تشکیل داده و موجب بروز موارد پراکنده در مناطق اندمیک می شوند.

این مسیرهای انتقال عبارتند از :

• مصرف گوشت یا محصولات گوشتی که از حیوانات آلوده حاصل می شود
• خون بافتهای آلوده
• انتقال عمودی از مادر باردار آلوده به جنین

• مصرف صدف های خوراکی خام و یا نپخته

علائم: دوره نهفتگی پس از قرار گرفتن در معرض ویروس هپاتیت E، بین 2 تا 10 هفته و به طور متوسط 5 تا 6 هفته است. اعتقاد بر این است که افراد مبتلا به ویروس بیماری، از چند روز قبل تا حدود 3 تا 4 هفته پس از شروع بیماری ویروس آن را دفع می کنند.

در مناطقی که دارای بار بیماری بالایی هستند، عفونت علامتی در جوانان بالای 15 تا 40 سال بیشتر دیده می شود. در این مناطق، هرچند عفونت در کودکان رخ می دهد، ولی اغلب آنها هیچ نشانه ای ندارند و یا بیماری بصورت خفیف و بدون زردی است که تشخیص داده نمی شود .

علائم و نشانه های هپاتیت عبارتند از:

مرحله اولیه: تب خفیف، بی اشتهایی، تهوع و استفراغ چندین روز طول می کشد. برخی افراد ممکن است درد شکمی، خارش (بدون ضایعات پوستی)، بثورات پوستی یا درد مفصلی نیز داشته باشند .

• زردی (رنگ زرد پوست و اسکلره چشم) همراه با ادرار تیره و مدفوع کم رنگ وکبد حساس (بزرگی کبد) .

این علائم اغلب از بیماری های دیگر کبدی غیر قابل تشخیص هستند و معمولا بین 1 تا 6 هفته طول می کشد .

در موارد نادر، هپاتیت حاد می تواند شدید شده و موجب بروز هپاتیت فولمینانت (نارسایی حاد کبدی) شود. این بیماران در معرض خطر مرگ هستند .

هپاتیت فولمینانت (Fulminant) بیشتر زمانی اتفاق می افتد که بروز بیماری با دوران بارداری همزمان شود . زنان باردار مبتلا به هپاتیت E، به ویژه در سه ماهه دوم یا سوم بارداری، در معرض خطر افزایش نارسایی حاد کبدی، از دست دادن جنین و مرگ هستند .

موارد عفونت مزمن هپاتیت E در افرادی که ضعف سیستم ایمنی دارند به خصوص گیرنده های پیوند اعضاء که داروهای سرکوب کننده ایمنی مصرف می کنند با ژنوتیپ 3 یا 4 ویروس هپاتیت E، گزارش شده است .

تشخیص: موارد هپاتیت E از سایر انواع هپاتیت حاد ویروسی قابل تشخیص نیستند. تشخیص قطعی عفونت هپاتیت E معمولا بر اساس تشخیص آنتی بادی های خاص IgM به ویروس در خون فرد است.

درمان: درمان خاصی برای تغییر جریان حاد هپاتیت E وجود ندارد، زیرا بیماری معمولا خود محدود شونده است، بستری بیماران معمولا لازم نیست، با این حال بستری در بیمارستان برای افراد مبتلا به هپاتیت فولمینانت و همچنین برای زنان حامله علامت دار مورد نیاز است.

افراد مبتلا به هپاتیت E مزمن دارای ضعف سیستم ایمنی از درمان با داروی آنتی ویروس ریباویرین سود می برند . در برخی شرایط خاص ، استفاده از اینترفرون نیز موفقیت آمیز می باشد .

پیشگیری: پیشگیری، موثرترین روش در برابر بیماری است.

در سطح جمعیت، انتقال بیماری هپاتیت E (HEV) می تواند کاهش یابد با:

• حفظ استانداردهای کیفیت برای تامین آب عمومی

• ایجاد سیستم های مناسب برای دفع مدفوع انسانی

در سطح فردی، خطر عفونت می تواند کاهش یابد با:

• حفظ شیوه های بهداشتی مانند شستن دست ها با آب سالم، مخصوصا قبل از غذا خوردن

در سال 2011، یک واکسن نوترکیب برای جلوگیری از عفونت ویروس هپاتیت E در چین ثبت شده که هنوز در سایر کشورها تایید نشده است.

به طور خلاصه، در طی شیوع حاد هپاتیت E موارد زیر توصیه می شود:

• تأیید تشخیص و تایید وجود شیوع

• تعیین نحوه انتقال و شناسایی جمعیت در معرض خطر ابتلا به عفونت

• بهبود اقدامات بهداشتی برای از بین بردن آلودگی مدفوع، مواد غذایی و آب

• از بین بردن منبع عفونت

در ماه مه 2016، مجمع جهانی بهداشت، اولین "استراتژی بخش بهداشت جهانی در مورد هپاتیت ویروسی، 2016-2021" را تصویب کرد .

این استراتژی نقش حیاتی پوشش جهانی بهداشت را برجسته می کند و اهداف این استراتژی با اهداف توسعه پایدار هماهنگ است.

این استراتژی چشم انداز هپاتیت ویروسی را به عنوان یک مشکل بهداشت عمومی حل می کند و این در اهداف جهانی کاهش عفونت هپاتیت ویروسی جدید با 90 درصد و کاهش مرگ و میر ناشی از هپاتیت ویروسی تا سال 2030 به میزان 65 درصد است .

اقدامات انجام شده توسط کشورها و دبیرخانه سازمان بهداشت جهانی برای رسیدن به این اهداف در استراتژی مشخص شده است .

برای حمایت از کشورها در جهت دستیابی به اهداف جهانی هپاتیت در برنامه 2030 توسعه پایدار، WHO در زمینه های زیر کار می کند:

• بالا بردن آگاهی، ارتقاء مشارکت و بسیج منابع

• شکل گیری سیاست و داده های مبتنی بر شواهد برای اقدام

• جلوگیری از انتقال

• افزایش خدمات غربالگری ، مراقبت و درمان

WHO همچنین هر سال هفته جهانی هپاتیت را سازماندهی می کند تا آگاهی و درک هپاتیت ویروسی را افزایش دهد.