برنامه جلب مشاركت مردمي

ليلا جهانتيغ كارشناس كودكان معاونت بهداشتي زابل، عباسعلی ملای شهری، معاونت آموزشی

منبع: سایت مراکز بهداشت شهرستانهای دزفول و یزد

رابط بهداشت، همسری خوب، مادری مهربان، دوستی امین، رازدار و قابل اعتماد برای خانواده و افراد محله خویش است.

امروزه ميزان مشارکت جوامع در برنامه های دولت ها يکی از شاخص های مهم ارزيابی ميزان توفيق و روند توسعه محسوب مي شود و دولت ها تلاش می کنند هر چه بيشتر آحاد جامعه را با برنامه های خود آشنا کرده و در اجرای برنامه ها از آنها کمک بگيرند. زيرا مسئوليت کاهش خطرات، تنها متوجه دولت نيست بلکه تمام افراد جامعه بايد در آن سهيم شوند.

برای ايجاد تحولات سازنده و اصلاحات در نظام سلامت نياز به عزم عمومی داريم که همه آحاد جامعه در راستای اين تغييرات بسيج شوند. بکارگيری توان خيرين، سازماندهی محيط های حامی سلامت و مهمتر از همه جلب مشارکت مردم در مواجهه با چالش هایی که نظام بهداشتی کشور پيش رو دارد، يک ضرورت مهم محسوب می شود. حضور بانوان داوطلب سلامت در کشور، به عنوان يک طليعه روشن قلمداد می شود که افق دستيابی به سلامتی عادلانه تر و بهتر را در کشور عزيزمان نويد مي دهد.

تجربه ثابت كرده كه براي دستيابي به توسعه اجتماعي پايدار به ياري همه افراد جامعه نياز است. تامين و ارتقای سلامتي افراد جامعه يكي از اساسي ترين هدف هاي هر جامعه اي است كه نيازمند همياري و همكاري عموم مي باشد .

برنامه رابطان بهداشت با جلب مشاركت هاي مردمي به عنوان يكي از عوامل توسعه با ايجاد حلقه اي براي پيوند نظام بهداشتي كشور با جامعه نقش مهمي در تاثير گذاري بر رفتار مردم در زمينه توسعه فرهنگي و اجتماعي و سلامتي دارد و يكي از اركان ايجاد آگاهي و تغيير شيوه زندگي در جامعه است. در كشور ما با توجه به فرهنگ اسلامي موجود تا كنون انواعي از خدمات داوطلبانه و مشاركت هاي مردمي را شاهد بوده ايم و اينچنين بر ارزش هاي اسلامي و ملي مان ارج نهاده ايم . مشاركت هاي مردمي در قالب داوطلبان سلامت و با عنوان رابط بهداشت يكي از آن توانايي هايي است كه براي ارتقای سلامت جامعه و بخصوص زنان گام برداشته است.

چگونگي تشكيل برنامه داو طلبان سلامت

در سال 1369 وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي با انگيزه حل مشكلات بهداشتي حاشيه نشينان شهري و روستايي اقدام به طراحي و اجراي طرح داوطلبان سلامت تحت عنوان رابط بهداشت در جنوب تهران و حاشيه شهر هاي بزرگ تبريز، شيراز و اصفهان نمود .در واقع اين طرح در مناطقي شكل گرفت كه شبكه بهداشت و درمان به دليل گسترش بي رويه جمعيت شهري كمترين پوشش مراقبت هاي بهداشتي را براي گروه هاي آسيب پذير جامعه شهري داشت . با توجه به موفقيتي كه اين طرح به همراه داشت در سال 1372به صورت برنامه اي در تمام نقاط شهري كشور به اجرا در آمد و از سال1378 به تدريج در روستاها نيز توسعه پيدا كرد.

در حال حاضر بيش از 80000 رابط بهداشت شهري و روستايي در سراسر كشور با نظام سلامت همكاري مي كنند. رابطین بهداشت داوطلبي هستند، داراي حداقل سواد تا مقطع دانشگاهي، علاقمند به فعاليت هاي اجتماعي خير خواهانه و عام المنفعه، داراي مقبوليت در جامعه و بدون هيچ گونه چشم داشت مادي، پيشتاز اين برنامه شده اند و با شركت در كلاس هاي هفتگي مركز بهداشتي درماني، مهارت هاي خود را در اختيار 50 خانوار همسايه و تحت­پوشش خود قرار مي دهند. رابطان بهداشت ­براي ­حفظ­ سلامتي و حل مشكلات محله خود و خانوارهاي تحت پوشش تلاش مي كنند.

اهميت اجراي طرح داوطلبان سلامت (رابطان بهداشت)
اجراي برنامه داوطلبان سلامت بسيار مثمر ثمر واقع شده و نتايج مهمي را كه در زير به آن اشاره شده بدنبال داشته است:

1- تغيير نگرش و عملكرد مردم به ويژه زنان نسبت به توانايي بالقوه كه باعث تغيير و بهبود شرايط زندگي خواهد شد.

2- تقويت اعتماد به نفس و اتكا به خود در زنان رابط و خانوارهاي تحت پوشش

3- فراهم نمودن زمينه مناسب براي مشاركت زنان در توسعه اقتصادي اجتماعي

4- داوطلبان سلامت با شركت در برنامه هاي توانمندسازي و فراگيري حرف مختلف قادر شده اند، مديران سلامت محله خود باشند.

5- به صورت اختیاری و رایگان، با مراکز بهداشتی و درمانی همکاری می کنند.

6- با کمک مربی خود، از بین همسایگان و افراد محله محل سکونت خود خانوارهایی را به عنوان جمعیت تحت پوشش انتخاب می کنند.

7- پس از آموختن مطالب بهداشتی، آموخته های خود را به خانوارهای تحت پوشش خود منتقل می کنند.

8- به منظور ترویج رفتارهای سالم در جامعه با کسب مهارت های بهداشتی و ارتباطی لازم، باعث تغییر نگرش، عملکرد مردم و بهبود شرایط زندگی آنها می شود.

9- به خاطر آشنایی با زبان و فرهنگ مردم محله خود با کمک و همیاری خود مردم در برنامه ریزی و حل مشکلات بهداشتی و ارتقای سطح سلامت آن جامعه تلاش می کند.

داوطلب سلامت چه شرایطی باید داشته باشد:

1. داشتن مقبولیت اجتماعی

2. علاقمند به شرکت در فعالیت های اجتماعی

3. داشتن سواد

4. ظاهر و رفتارشایسته و مقبول

5. رضایت ولی یا همسرجهت شرکت درفعالیت های اجتماعی

بهترین محل آموزش جامعه، مکانی است که مردم در آن حضور دارند. رابطان بهداشت طی زندگی طبیعی و روزمره خود در محله، در دید و بازدیدهای محلی، مراسم مذهبی، مساجد، انجمن ها، مدارس و حتی موقع خرید مایحتاج عمومی از فرصت استفاده می کنند و به آموزش مردم می پردازند. رابط بهداشت پس از شناسایی نیازهای محله، با هماهنگی مربی و مسئولین مرکز بهداشتی درمانی منطقه خود سعی در رفع مشکلات می نمایند.

آیا می دانید:

در صورتی که رابطین بهداشت بصورت فعال با مراکز بهداشتی و درمانی منطقه خود همکاری داشته باشند از خدمات زیر بهره مند می گردند:

- قدردانی از خدمات آنها در مراسم روز جهانی داوطلب با اهدای هدایا و لوح تقدیر.
- شرکت در اردوهای سیاحتی و زیارتی .
- توانمندی آنان با شرکت در فعالیت های هنری، اجتماعی، ورزشی و..... (از طریق تشکیل سازمان های غیر دولتی)

شرح وظایف داوطلب:

- کسب آگاهی های بهداشتی با شرکت مداوم در کلاس های آموزشی

- کسب مهارت های ارتباطی

- انتقال پیامهای بهداشتی به خانوارهای تحت پوشش خود و تشویق و ترغیب آنان برای دریافت مراقبت های بهداشتی مورد نیاز

- برقراری ارتباط بین واحدهای بهداشتی و مردم محله برای برآورد نمودن نیازهای بهداشتی منطقه

- جمع آوری اطلاعات جمعیتی و آمارهای مربوط به مرگ، تولد، مهاجرت ها و تنظیم خانواده و نیازهای بهداشتی از خانوارهای تحت پوشش خود

- جلب مشارکت مردم در حل مشکلات بهداشتی منطقه با همکاری خانوارها ، واحدهای بهداشتی درمانی و ارتباط با سایر ارگان ها

- فعال نمودن خانوارهای تحت پوشش خود در زمینه بهبود وضعیت محیطی و ارتقای سلامتی محله و همکاری با مسوولین بهداشتی

- داوطلبان عزیز گزارش وقایع حیاتی از اهمیت ویژه ای برخوردار است

- وقایع حیاتی شامل مواردی از قبیل تولد، مرگ، مهاجرت، ازدواج و طلاق

- داوطلبان عزیز در صورت مشاهده هر یک از موارد فوق سریعا به مربی و مرکز بهداشتی درمانی منطقه تحت پوشش خود اطلاع دهید.

چگونه می توان داوطلب سلامت شد

کلیه افرادی که علاقه مند هستند در سرنوشت سلامت جامعه خود سهیم باشند و قسمتی از مسئولیت عظیم انسانی و خداپسندانه ارتقاء جامعه را به عهده بگیرند می توانند با مراجعه به مرکز بهداشتی و درمانی نزدیک محل سکونت علاقه مندی خود را اعلام دارند و پس از ثبت نام و تشکیل پرونده با توجه به میزان توانایی و فرصتی که در اختیار دارند، به صورت دایم و یا موقت با مراکز بهداشتی و درمانی همکاری نمایند.

داوطلبان متخصص

در نظام سلامت علاوه بر حضور انسان هاي خير انديش (رابطان بهداشت) و اثر بخشي حضور آنها بر سلامت جامعه از افراد متخصص داوطلب تحت عنوان داوطلبان متخصص نيز استفاده مي شود كه نتيجه آن توانمند سازي رابطان بهداشت توسط داوطلبان متخصص و انتقال آموخته ها از طريق رابطان بهداشت به خانوارهاي تحت پوشش و نهايتا ارتقای جامعه به سوي توسعه پايدار مي باشد. داوطلبان متخصص با سهيم كردن ديگران در دانش و مهارت هاي خود به نوعي زكات توانايي هاي خود را پرداخت مي كنند .
نحوه همكاري داوطلبان متخصص با نظام سلامت

1- داوطلبان متخصص آموخته ها و مهارت هاي خود را به رابطان بهداشت آموزش مي دهند و رابطان نيز آنها را در اختيار خانوارهاي تحت پوشش خود قرار مي دهند .

2- گروهي از مسئولين و متخصصان بخش هاي توسعه كه تعدادي از افراد جامعه را تحت پوشش دارند با كسب آموزش هاي بهداشتي از طريق نظام سلامت آنها را به گروه هاي تحت پوشش خود انتقال مي دهند و اينچنين با نظام سلامت همكاري مي كنند.
3- افرادي از سياستمداران، معاونين، نمايندگان مجلس، مديران، روساي دانشگاه ها، اساتيد، اعضاء هيات هاي علمي، روساي ادارات، استانداران، فرمانداران، شهرداران، شوراي شهر، بازنشستگان، دانشجويان، مسئولين بهداشت و درمان، مسئولين صدا و سيما و .....با حمايت هاي سياسي، مالي، فكري، مديريتي و رفاهي فعاليت هاي داوطلبانه را هدايت مي نمايند و به اين ترتيب جامعه را به طرف ارزش هاي معنوي سوق مي دهند.

براي رونق دادن به فعاليت هاي داوطلبانه در جامعه برنامه داوطلبان سلامت نيازمند حمايت هاي همه جانبه شما افراد متخصص است .

شرح وظايف واحد جلب مشاركت مردمي:

1- دستیابی به روش های جلب مشارکت جامعه در مراحل مختلف و اجرای برنامه های آموزشی و بهداشتی پیشنهاد و مشارکت در اجرای آموزش های عمومی جامعه در زمینه مسائل بهداشتی مربوطه
2- برنامه ریزی جهت آموزش و آشنایی پرسنل مراکز انتخاب شده برای اجرای برنامه های مشارکت مردم شامل داوطلبان متخصص ادارات و مربیان برنامه داوطلبین شهری و روستائی و عشایر
3- توانمند سازی داوطلبان سلامت شهری، روستائی، متخصص، شامل هدایت آموزشی، کمک در تهیه بسته های آموزشی و نظارت برروند صحیح و کامل آموزش آنان
4- افزایش کمی برنامه های تحت پوشش از طریق:
- افزایش تعداد خانوار تحت پوشش داوطلبان
- افزایش تعداد پرسنل تحت پوشش داوطلبان متخصص
- افزایش کمی خدمات ارائه شده به زیر گروهها و مردم منطقه
- افزایش درصد های کمی شاخص های برنامه

5- بررسي ­و برنامه ريزي ­براي­دستيابي به اهداف برنامه جلب مشاركت جامعه و اجراي خط مشي ها در قالب سياست هاي وزارت متبوع

6- تدوين برنامه عملياتي جلب مشاركت بر اساس اولويت ها

7- برنامه­ريزي ­در جهت­ پيشبرد اهداف ­برنامه­هاي ­مشاركت ­جامعه ­از طريق­ جلب ­مشاركت ­ساير سازمان ها،­ ادارات و نهادهاي­دولتي و غير دولتي

8- جمع آوري، بررسي، تجزيه و تحليل گزارشات آماري فصلي و ساليانه در سطح شهرستان و ارسال به موقع به معاونت بهداشت و بازخورد مناسب به واحدهاي تابعه

9- برنامه ريزي جهت همكاري مردم با برنامه هاي بهداشت در سطح شهرستان

10- ايجاد و امكان مشاركت عملي مردم در ايجاد و راه اندازي واحد هاي بهداشتي

11- ايجاد و تقويت مكانيسم هاي مناسب براي همكاري هاي بين بخشي در امور مربوط به برنامه جلب مشاركت جامعه

12- شركت در شوراهاي بهداشتي با توجه به شرايط و وضعيت خاص برنامه هاي جلب مشاركت جامعه

13- ايجاد هماهنگي هاي لازم و همكاري باساير واحدهاي تابعه شهرستان در جهت برنامه ريزي و تعيين اولويت در خصوص برنامه هايي كه نياز به مشاركت مردمي دارد.

14- برنامه ريزي در جهت شناساندن طرح جلب مشاركت در بخش هاي مختلف توسعه بر اساس خط مشي هاي تعيين شده و ايجاد انگيزه براي تداوم مشاركت مردم

15- تماس با مربيان بهداشت مدارس تحت پوشش منطقه و جلب همكاري با اولياي مدارس در ارتقای سطح بهداشت

16- كسب ­اطلاعات­ جمعيتي­ در مورد مناطق ­تحت ­پوشش ­مراكز بهداشتي ­درماني ­شهرستان با توجه به اهداف برنامه و چگونگي اجراي آن

17- انتخاب مركز مناسب از لحاظ جغرافيايي و دسترسي مردم به خدمات بهداشتي بمنظور اجراي طرح مشاركت مردم جامعه

18- نظارت بر شركت كليه واحدهاي تشكيل دهنده مركز در استفاده از ساختار برنامه مشاركت مردم

19- انجام ساير امور مربوطه طبق دستور مقام مافوق